De laatste dagen

Even nog terug naar zaterdag.
Lidy was die middag gezellig langs geweest en daarna hadden Rem, Kyl en ik de varkenshaas salade gegeten die Kylian thuis had gemaakt. Weet u het weer?
Rond half acht waren Remco en Kylian naar huis gegaan.
Mam had nog maar amper gerookt en haar kleine sherryglaasje was nog helemaal vol.
***Zorgelijk***

‘Zullen we zo naar het afdakje?’
‘Ja kind.
Laten we dat maar doen’.
‘Eerst nog een sigaretje?’
‘Ja’.

‘Moet je hem wel aansteken hè mam’.
‘O ja’.

‘Mam?’
‘Ja kind?’
Ik ging op het krukje naast haar stoel zitten en legde mijn hand op haar knie.
‘Je hoeft natuurlijk niet naar je afdakje hé?’
Mam zei niets.
‘Ik bedoel, volgens mij ben je gewoon hartstikke moe mam.
Je bent hé-le-maal op.
Ik zie het mam.
Ik wéét het’.
Ze kijkt me aan.
‘Zeg eens eerlijk. Wil je niet liever gewoon lekker je bed in?’

Een beetje verontschuldigend kijkt ze me aan. 

‘Eigenlijk wel kind.
Maar ja’.

‘Mam, dit kan zo toch niet meer’.
Terwijl ik haar aankijk rollen de tranen over mijn wangen.
‘Ik red me heus wel, wij redden ons wel.
Ik denk dat het gewoon tijd is dat je naar papa en Fenna gaat’.
Mam veegt met een papieren zakdoekje voorzichtig mijn tranen weg. 

‘Zal ik morgen maar aan pap vragen of hij je  komt halen?’
‘Ja. Doe dat maar kind’.

—————–

Zondag.

Na de kerk gingen we post ophalen bij mam thuis. Er lag weer een mooie blauwe envelop voor ‘de erven van de heer K. K’.
-U dacht zeker dat we klaar waren?-

Even na elf uur waren we op de begraafplaats waar ik de oude hortensia bloemen verving voor een van de twee lieve schelpenpotjes die ik gister op het Marktplein had gekocht. ‘Laat ik deze hier bij jou, en breng ik deze naar papa, oké mam?’
Daarna stak ik het kaarsje bij het engeltje aan.

‘Ga jij maar vast op het bankje zitten hoor Rem’.

Net zoals ik mam altijd had zien doen veegde ik daarna zachtjes met mijn handen over de urn van mijn vader om hem schoon te maken.
Pap, het gaat niet goed met mam hoor, je moet haar komen halen. Alsjeblieft pap.
Ze is òp.
Het is nu mooi geweest’.

Thuis at ik snel een broodje en fietste ik direct daarna naar mam in de Schelp.
De cadeautjes voor Rem en de palingfileetjes en zoute haring nam ik gelijk mee.
De taart had ik er gister al neergezet.

Mam sliep nog.
Het was al twaalf uur.
Voorzichtig ging ik op haar voeteneind zitten en streelde haar over haar benen.
‘Hoi mam. Ik ben het. Wordt je zo wakker?’

Mam keek me aan en murmelde wat.
‘Ik ga nog wel even in de tuin zitten hoor, en dan kom ik zo nog wel een keer kijken’.

Een van de vrijwilligsters bracht een kop koffie bij me en bleef even bij me kletsen.
Ik vertelde haar over de bizarre gebeurtenis in de kerk eerder die morgen.

Even later schoof de verpleegkundige bij ons aan.
‘Ben je al bij je moeder geweest?’
Ik vertelde haar dat ze nog niet echt wakker wilde worden.
‘Gister was het ook al heel moeilijk voor haar om eruit te komen Narda’.
Ik dacht over haar woorden na.
‘Rem is vandaag jarig.
Ik heb taart gekocht.
B. komt vanmiddag ook een stukje taart eten’.
-Rem en gast B. hadden gister zelfs plannen gemaakt om een heuse disco te bouwen-.
‘Als het nog even kan zal ze het fijn vinden om er even bij te komen, al is het maar voor een uurtje’.
‘Ik ga wel even bij haar kijken’.

Terwijl de verpleegkundige net weg liep kwam B. voorbij met een aantal familieleden in zijn kielzog.
Met roodomrande ogen knikte hij naar me.
Ik knikte terug.

‘Is A. overleden?’
De vrijwilligster knikte.
‘Ja. Vanmorgen’.
Ik had gedacht dat het kaarsje in de hal nog voor de mevrouw van 62 brandde die gister overleden was.

Veel tijd om lang bij de dood van A. stil te staan had ik niet. De verpleegkundige kwam terug.
‘Ik denk niet dat je moeder vandaag haar bed uit nog uit kan komen’.
‘Het geeft niet’ 

‘Laat haar maar lekker liggen’.
‘Het kan wel eens heel hard gaan nu Narda’. Ik schrik toch. 

‘Zal ik Remco en Kylian maar bellen dan?’ ‘Dat kan je doen’.

Nadat ik dat gedaan had en ook mijn werk had gebeld ging ik naast mam zitten.
Ze ademde zwaar.
‘We willen haar zo morfine gaan geven’.
Ik streelde haar zachtjes over haar hoofd en week vanaf dat moment alleen nog van haar zijde op de momenten dat Rem me even kwam aflossen voor een snelle kop koffie en taart, en later die avond een paar stukken pizza.

De verpleegkundige legde me uit wat me allemaal te wachten stond.
-Zouden er werkelijk familieleden van terminale naasten zijn die zich niet op iets dergelijks als de dood voorbereiden door zich van te voren een beetje in te lezen?’-
‘Het kan akelig lijken maar dat is het voor je moeder niet’.
Ik kreeg twee folders.
‘Dood voor Dummy’s’, en ‘Rouw voor Dummy’s’, noemde ik ze in mijn hoofd.
(Je wordt vanzelf wel stapelmesjogge met zo’n leven als het mijne;-)

In de ‘Rouw voor Dummy’s’ las ik dat mensen op verschillende wijzen kunnen rouwen.
Sommige mensen gaan huilen.
Andere mensen vinden troost in schrijven.
Goh.
Ik besloot onze kerkelijke ervaringen van eerder die ochtend maar van me af te schrijven en besloot dat ik dat best nu op mijn blog kon plaatsen in het kader van de pré-rouw.

Daarna nam ik een wijntje.
Maar alleen omdat de verpleegkundige zei dat dat best even lekker kon zijn.
Ze had gelijk.

Rem en Kyl kwamen af en toe even bij me zitten.
Ik had Kylian gevraagd de taart uit te delen. Toen Kyl niet van me wilde aannemen dat zijn oma hem heus nog kon horen heb ik de verpleegkundige even met hem laten praten.

Toen mijn moeder even op haar andere zij moest liggen werd ze wakker.
Ik zag hoe vervelend ze het vond.
‘Sorry mam’.
Ik haalde Rem en Kyl.
‘Ze is nu even wakker’.
Rem bedankte haar voor het mooie vest dat ik namens haar had gekocht en gegeven voor zijn verjaardag.
Praten kon mam die dag niet meer.
Nadat ze nieuwe morfine had gekregen werd haar ademhaling gelukkig weer wat rustiger en nam het fronsen weer af.

Kylian ging om tien uur naar huis.
Hij wilde liever in zijn eigen bed slapen.
‘Misschien leeft oma morgen nog wel hoor mam’.
‘Wie weet Kyl’.
Soms is het beter om iets nog niet als definitief te zien als dat het afscheid makkelijker maakt.
Zeker voor een kind.
Míjn kind.

——–

Nadat de nachtverpleegkundige Frans zich heeft voorgesteld wordt het tijd om plannen te maken voor de nacht. Omdat ik toch de hele nacht zelf bij mam wil blijven besluiten we dat Rem gaat proberen om wat te slapen in de logeerkamer.
In ieder geval is dan een van ons beiden morgen een beetje fit als er van alles geregeld moet worden.
Voor mij zet Frans een stretcher naast mam haar bed.
‘Ik kom ieder uur even bij haar kijken, en als er wat is druk je maar op de bel of kom je even naar me toe’.

Rond twaalf uur ga ik in mijn korte broek en t-shirt op het bedje liggen. De deur naar de tuin staat open. De hordeur is wel dicht. Had ik al verteld dat mam hem er vorige week voor de tweede keer had uitgereden?
Het is fijn om zo de tuin in te kunnen kijken.
Naar de regen te luisteren.
De bliksem te zien.

Door de moeizame ademhaling van mam heen hoor ik het gerommel van onweer dat steeds dichterbij komt.
Af en toe sta ik op en ga ik heel even bij mam zitten. Dan streel ik wat over haar hoofd, dep haar wat met een washandje of smeer voorzichtig wat nepspeeksel (ja, dat bestaat) tussen haar lippen.

Rond een uur of half twee vind ik haar zo ongemakkelijk dat ik Frans opspoor.
Het is nog te vroeg voor alweer morfine.
Hij belooft me dat hij zodra het zinvol is om de huisartsenpost te bellen hij dit ook zal doen.

Gelukkig krijgt ze dan ook na een tijdje weer morfine en Dormicum.
‘Maar nu kun je haar het beste heel even met rust laten Narda’.

De uren verstrijken.
Het onweer blijft de hele nacht doorgaan.
Af en toe verschijnt Frans ten tonele.
Ik vraag me af of er ooit een einde aan komt.
Het duurt zo lang.

Even na vier uur is Frans er weer.
‘Ik denk dat ze nu bij het laatste stukje is aangekomen Narda’.
Frans gaat Rem wakker maken.
Ik streel mam over haar hoofd, zachtjes over haar haar.
Over en over.
Mam vecht voor haar ademhaling.

Rem komt naast me zitten en streelt me over mijn rug.
Ik heb Frans eerder gevraagd bij me te blijven als het eind in zicht is.
Hij zit aan de andere kant van mam, ter hoogte van haar benen.

Ik praat zachtjes tegen mam.
‘Ga nou maar’
‘Toe nou maar’
‘Ik red me wel’
‘Je bent klaar hier, helemaal klaar, het is helemaal af mam’.
‘Je hebt het zo goed gedaan mam. Ik ben zo trots op je.
Zo trots’.

‘Mam ik laat je los nu’
‘Mam, je moet mij ook loslaten’.
‘Het is nu tijd om met pap mee te gaan’.
‘Naar Fenna toe. Naar je zusje Agnes, naar Joop, Leo.
En alle anderen’.
‘Ze wachten op je mam’.
‘Toe maar. Ga nou maar’.

Ik blijf strelen en strelen.
En zachtjes praten.

De pauze tussen haar ademhalingen wordt steeds groter.
‘Goed zo mam.
‘Je doet het zo goed mam’
‘Nog heel even en dan ben je er’.
‘Ik ben zo trots op jou’.
‘Geef maar duizend kusjes van me aan papa en Fen’.
‘Toe, ga maar’.
‘Ik kom later mam, ik moet nog even blijven’.

‘Dag lieve mam’.

Ik kijk op de oude wekkerradio van pap.

Het is 5:17 uur.
image

Advertenties

61 gedachtes over “De laatste dagen

  1. Wauw!!! Tranen biggelen over mijn wangen. Ik leef met jou en je familie mee. Jullie hebben zoveel verloren, maar ook zoveel mooie herinneringen gewonnen. Herinneringen en momenten die je zo prachtig weet te verwoorden. Zo levendig, dat ik het gevoel heb dat ik jullie ken.
    Lieve Narda, wat heb ik een bewondering voor je. Onwijs veel kracht toegewenst in deze moeilijke tijd. Een hele dikke knuffel, ook voor jou mams, jou dappere mams. Die er fysiek niet meer is, maar door jou herinneringen en verhalen altijd zal voortleven.
    ( Ik moest toch even hard lachen dat ze toch die hordeur er voor de tweede keer had uitgereden… Wat een vrouw)
    X

    Liked by 2 people

  2. Pff ik kan het ook even niet droog houden. Wat heb je mooi afacheid genomen op dat moment en wat een liefde om haar zo te begeleiden en te vertellen dat ze los mag laten. Ze gaat ergens heen waar het vast heel fijn is. Sterkte de aankomende dagen. Liefs x

    Liked by 1 persoon

  3. Wat heb ik een bewondering voor jou en jouw moeder. Om iemand zo te kunnen begeleiden die moeilijk kan loslaten uit bezorgdheid, daarvoor moet je ontzettend veel van die persoon houden en daar de kracht uit putten. Ik heb het achteraf jammer gevonden dat ik dit niet heb kunnen doen bij mijn grootmoeder die twee maanden geleden overleed.
    Ik wens jou en jouw familie heel veel sterkte in het regelen, afscheid nemen en het rouwen. Ik brand een kaars voor jouw moeder, dat haar overgang naar de volgende wereld vlot mag gaan. Dikke knuffel!

    Liked by 1 persoon

  4. Herkenbaar dit! Ook ik heb mijn moeder de weg gewezen.
    Je hebt het echt zo goed gedaan lieve Narda! Samen met Rem en Kyl…
    Iedere moeder zou zich zo’n dochter wensen! Ze is trots op je, kan niet anders!
    Ik wens je heel veel sterkte, allereerst de komende dagen en daarna.. zolang het nodig is!
    Veel liefs en een heel erg dikke knuffel!

    Like

  5. Heel herkenbaar, alweer 15 jaar geleden maar het is alsof ik het weer mee maak. Wat heb je dat goed en mooi gedaan. Nu vind ze de rust samen bij je vader en zus. heel veel sterkte voor jou en je familie.

    Like

  6. Goh… natuurlijk wou ik dit weer per se lezen, ik zit op het werk te sniffen en hopen dat niemand binnen komt. Jeetje toch, wat kun je dit toch prachtig beschrijven. Het moet inderdaad een beetje helend zijn, therapeutisch schrijven, om het toch maar een naam te geven. Dat doe je goed, Narda.
    Zo te lezen zijn die verpleegkundigen daar echte kanjers, en erg ondersteunend. Petje af.
    En heel veel bewondering voor jou, wat lief ben je toch. Veel sterkte de komende tijd, en nog een dikke knuffel.

    Liked by 1 persoon

  7. Ook hier komen de tranen op, ik lees jou in het nu en zie mijzelf in 2003 naast het bed van mijn oma die ook bleef vast houden, jouw woorden, waren mijn woorden toen, anderen namen en natuurlijk, opa wacht op je, en echt Narda, ik keek omhoog in de hoek van de kamer, en zag mijn opa hangen, maar zij wilde niet gaan voelde ik, waar wij bij waren, en heb ik de familie onbewust juist naar huis laten gaan incluis mijzelf, wetend dat ze het zo wilde, maar ik was toevallig? De laatste die afscheid nam van haar, ook al zwaar in de morfine, het ademen, ik hoor het weer, en mijn woorden fluisterend in haar oor… het is goed oma, opa wacht op jou, hij is al hier, zelfs ik kan hem zien, ga, wij komen er wel, laat ons maar los, rust, vind rust ik hou van jou….

    Nog voor wij thuis waren, Haarlem – Almere, mijn ouders nog door naar Amersfoort, was het al bijna gebeurt, ze was heen en het was goed zo…

    Heel veel sterkte in de komende tijd Narda en wat het rouwen betreft, zoveel vormen en manieren, maar de mooie momenten blijven altijd in onze gedachten en ons hart en echt waar, zo nu en dan, denk ik haar even te zien of te voelen en soms zelf te ruiken…. Ze is vrij!

    X

    Liked by 1 persoon

  8. Ik heb het niet droog gehouden. Zo’n mooi afscheid…Je hebt haar tot het laatst vastgehouden en toen het zover was liefdevol laten gaan. Beter kun je het als mens niet doen.
    Doet me aan het afscheid van mijn schoonvader denken. Mijn schoonmoeder zei om 1 uur ’s nachts: “Zou je niet eens gaan? Het is nu genoeg geweest.” Hij keek m’n schoonmoeder aan en Lief en Zwager en sloot zijn ogen.
    En nu lees ik weer hoe mooi sterven kan zijn. Ik weet zeker dat je moeder je tot het allerlaatste moment heeft gehoord. En daarna werd ze meegenomen door je vader.
    Lieve Narda, nu moet je de klus afmaken met Man en Kind.
    Heel veel sterkte met de taak die voor je ligt…
    Een enorme dikke pakkerd ❤

    Liked by 2 people

  9. Ze moet ook onwijs trots op jou geweest zijn, en ja natuurlijk is schrijven verwerken.
    Verwerken bij een onverwachte snelle dood is anders, je gaat dan eerst nog door ongeloof , woede en waarschijnlijk nog een heleboel andere gemoedsaandoeningen. Nu komt er ook iets van rust over je (denk ik), maakt het verlies niet minder, maar het wachten op iets dat onvermijdelijk is sloopt je ongelooflijk. Maar wie vertel ik het, je herkent het vast van bij Fenna.
    Fijn dat je warmte en troost bij “je mannen”kunt vinden….en zij bij jou!
    Heel veel sterkte de komende heftige dagen.

    Like

  10. Omdat je zoveel van haar houdt, kon je haar loslaten. Je woorden brengen me terug naar december, toen ik aan het bed bij m’n eigen moeder zat. Moeders horen niet dood te gaan, maar minstens 120 te worden. Ik denk aan je. {hug}

    Liked by 1 persoon

  11. Lieve Narda,
    Tranen biggelen ook bij mij over mijn wangen als ik het lees. Eigen herinneringen van kort geleden, vermengen zich met jouw werkelijkheid…en dus sla ik mijn armen virtueel om je heen en wens je alle kracht en liefde toe -en ook allen die je lief zijn- voor nu en voor de tijd die komt.
    Dikke knuffel
    Helena

    Like

  12. Pfff… ik heb het helemaal zitten nu. Dit lijkt zo als twee druppels water op mijn moeders afscheid dat ik continue twee gebeurtenissen met elkaar vermengd voelde. Nogmaals veel sterkte. Je hebt er alles aan gedaan haar laatste gang zo licht mogelijk te maken. Ook herkenbaar: zo moe, zo moe… en dat het dan een zegen is dat je mag gaan… Narda, ik heb bewondering voor je.

    Liked by 1 persoon

  13. Lieve Narda, jij heb heb de gave om zelf de meest nare dingen uit het leven op zo’n intieme, serene en mooie manier op papier te zetten, wat heb ik een respect voor je.
    Dank je wel dat je dit hele intieme, verdrietig moment tussen jou en je moeder deelt.

    Liked by 1 persoon

  14. Ooooo Nar… ik ben al zo een tijd niet geweest en ik heb heel veel gemist zie ik. Ik zit hier met tranen in mijn ogen, schoot vol bij ‘Zal ik morgen maar aan pap vragen of hij je komt halen?’
    ‘Ja. Doe dat maar kind’. Inmiddels is je lieve mama er dus niet meer. Gecondoleerd Nar, en heel veel sterkte. Wat ben je een fantastische dochter voor haar geweest. Tot het bittere eind. Hulde. xxx

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s